Technicznie
Jak bezpiecznie skasować dysk SSD
Metody, które sprawdzały się na dyskach talerzowych, na nośnikach półprzewodnikowych przestają wystarczać. Powód leży w tym, jak SSD zarządza własną pamięcią.
Dlaczego nadpisywanie zawodzi
Na dysku talerzowym adres logiczny odpowiada mniej więcej stałemu miejscu na powierzchni. Zapisanie zer pod każdym adresem nadpisuje więc dane fizycznie — i dlatego wielokrotne nadpisywanie przez lata było dobrą metodą.
Dysk SSD działa inaczej. Kontroler swobodnie przenosi dane między komórkami pamięci, żeby zużywały się równomiernie (wear leveling), i utrzymuje pulę komórek zapasowych, niewidoczną dla systemu operacyjnego (over-provisioning). Zapis pod dany adres logiczny trafia zwykle w zupełnie inne miejsce fizyczne, a poprzednia zawartość zostaje tam, gdzie była, oznaczona tylko jako nieaktualna.
Efekt: po pełnym nadpisaniu całej widocznej przestrzeni część danych nadal fizycznie istnieje w komórkach, do których nadpisywanie nigdy nie sięgnęło.
Badanie, które to pokazało
W 2011 roku zespół z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Diego przedstawił na konferencji USENIX FAST wyniki testów wbudowanych mechanizmów kasowania w dwunastu dyskach SSD. Wynik był zły: tylko cztery nośniki wyczyściły się w całości, część wykonała operację częściowo, a jeden zgłosił powodzenie operacji, choć wszystkie dane pozostały możliwe do odczytania.
Wniosek nie brzmi „komendy sprzętowe nie działają". Brzmi: implementacja zależy od producenta i wersji firmware'u, więc wynik trzeba sprawdzić.
Co działa
- ATA Secure Erase — komenda dla dysków SATA, wykonywana przez kontroler nośnika, obejmująca również obszary niewidoczne dla systemu.
- ATA Sanitize (Block Erase) — nowsza i pewniejsza od powyższej, jeżeli nośnik ją obsługuje.
- NVMe Format NVM z opcją User Data Erase — odpowiednik dla dysków NVMe.
- Crypto Erase — skasowanie klucza szyfrującego w nośnikach z szyfrowaniem sprzętowym. Szybkie i skuteczne, pod warunkiem że szyfrowanie było włączone od początku.
Wszystkie cztery odpowiadają poziomowi Purge, czyli takiemu, po którym nośnik może opuścić organizację. Warto wiedzieć, skąd dziś bierze się ta klasyfikacja: NIST SP 800-88 w wersji Rev. 2 z września 2025 r. przestał opisywać techniki kasowania i w tej części odsyła do IEEE 2883-2022. To istotne właśnie przy dyskach SSD, bo IEEE 2883 wprost ostrzega przed poleganiem na ATA Secure Erase i wymaga poleceń kontrolera, które obejmą także obszar nadmiarowy.
Pułapki
- Zamrożony nośnik. Wiele płyt głównych wystawia dyskom blokadę frozen przy starcie systemu, przez co komenda kasowania jest odrzucana. Trzeba ją zdjąć — zwykle przez uśpienie i wybudzenie komputera.
- Obszary HPA i DCO. Fragmenty nośnika ukryte przed systemem operacyjnym. Poprawne kasowanie musi je najpierw wykryć i odblokować.
- Firmware, który kłamie. Dokładnie ten przypadek z badania FAST. Dlatego jedyną sensowną odpowiedzią jest weryfikacja odczytu po operacji.
- Dysk w macierzy RAID. Kontroler RAID często nie przepuszcza komend ATA do nośnika — dysk trzeba wypiąć i podłączyć bezpośrednio.
Jak zrobić to samodzielnie
Przy jednym prywatnym laptopie to rozsądne wyjście i nie ma powodu za to płacić.
W większości nowych komputerów wystarczy funkcja producenta płyty głównej w UEFI, zwykle
opisana jako Secure Erase. Dla dysków NVMe narzędzie nvme-cli
w Linuksie wykonuje nvme format z odpowiednią opcją. Producenci nośników —
Samsung, Crucial, Kingston — udostępniają też własne programy narzędziowe.
Czego samodzielne kasowanie nie da: dokumentu. Nie będzie zapisu, jaką metodą i kiedy je wykonano, ani wyniku weryfikacji, ani niezależnego podmiotu, który to poświadczy. Przy prywatnym laptopie to bez znaczenia. Przy sprzęcie firmowym to jest cała różnica.
Potrzebny dokument, nie tylko skasowanie?
Certyfikat do każdego nośnika, z metodą, wynikiem weryfikacji i numerem do sprawdzenia.